Yerli Akıllı Telefon Üretiminde Potansiyel Kullanılamıyor

Türkiye, akıllı telefon üretiminde bölgesel bir merkez olma potansiyelini barındırıyor. Yıllık 14,8 milyon adetlik güçlü bir üretim altyapısına sahip olmasına rağmen, bu kapasitenin henüz tam anlamıyla değerlendirilemediği görülüyor. 2025 yılında IMEI kaydı yapılan yaklaşık 11,7 milyon akıllı telefonun sadece 5,27 milyonu yerli üretim olup, sektörün kapasite kullanım oranı %35,7 seviyesinde kaldı. Küresel markaların Türkiye'deki üretim yatırımları, ülkenin altyapısına olan güveni gösterse de, bu yatırımların sürdürülebilir ekonomik değere dönüşmesi için mevcut potansiyelin daha etkin kullanılması, katma değeri yüksek üretimin desteklenmesi ve yerli teknoloji ekosisteminin güçlendirilmesi büyük önem taşıyor.

Sektör Temsilcilerinden Çözüm Önerileri

General Mobile İcra Kurulu Başkan Yardımcısı İlkay Cihaner, Türkiye'nin akıllı telefon üretiminde önemli bir bilgi birikimi ve altyapı oluşturduğunu ancak mevcut potansiyelin yeterince değerlendirilemediğini dile getirdi. Cihaner, General Mobile olarak %70'e varan yerlilik oranına ulaştıklarını ve yıllık 4,2 milyon adet üretim kapasitesine sahip tesislerinde hem kendi markaları hem de diğer markalar için üretim yaptıklarını belirtti. Ancak sektör genelinde kapasitenin büyük bir bölümünün atıl durumda olduğunu vurgulayan Cihaner, yerli üretimi destekleyici politikalar ve teknoloji ekosisteminin güçlendirilmesiyle katma değerin önemli ölçüde artırılabileceğini ifade etti. Bu sayede yatırımların sürdürülebilirliğinin sağlanabileceğini ve elektronik üretimindeki bilgi birikiminin daha geniş bir sanayi ekosistemine yayılabileceğini ekledi.

5G dönüşüm sürecine güçlü bir şekilde hazırlanan Türkiye'de, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı verilerine göre 5G mobil abone sayısının yaklaşık 42 milyona ulaştığını belirten Cihaner, tüketicilerin yeni nesil haberleşme teknolojilerine adaptasyonunun güçlü olduğunu söyledi. 5G'nin yaygınlaşmasıyla birlikte tüketicilerin bu teknolojiden tam anlamıyla faydalanabilmesi için 5G destekli cihazlara erişimin kolaylaştırılması gerektiğini vurguladı. Mevcut durumda 12 ay vadeli tüketici kredilerinde uygulanan 20 bin TL üst sınırın, yaklaşık 39 bin TL seviyesine ulaşan ortalama akıllı telefon fiyatlarının oldukça gerisinde kaldığını ve bu durumun iç talebi baskıladığını belirtti. Cihaner, 5G dönüşümünü hızlandırmak ve tüketicilerin yeni nesil teknolojilere erişimini kolaylaştırmak amacıyla kredi üst limitlerinin en az 40 bin TL seviyesine çıkarılması gerektiğini düşündüklerini ifade etti. Ayrıca, yenilenmiş akıllı telefonlarda uygulanan 12 ay kredi kartı taksit imkanının, yerli üretim 5G akıllı telefonlar için de değerlendirilmesinin önemli bir kaldıraç etkisi yaratacağını ve yerli üretimi desteklerken 5G cihaz penetrasyonunu artıracağını sözlerine ekledi.

Vergi Teşvikleri ve Gözetim Uygulaması Güncellenmeli

Akıllı telefonların artık temel bir ihtiyaç haline geldiğini belirten Cihaner, mevcut vergi yapısının hem tüketiciyi hem de yerli üreticiyi zorladığını ifade etti. Mobil İletişim Araçları ve Bilgi Teknolojileri İş İnsanları Derneği (MOBİSAD) verilerine göre sektörde kayıt dışılık oranının %35 seviyelerine ulaştığını ve bu durumun yıllık yaklaşık 2,6 milyar dolarlık ekonomik kayba neden olduğunu vurguladı. Yerli üretimi yapılan cihazlara yönelik vergi indirimi veya belirli vergi istisnalarının hayata geçirilmesinin, hem tüketicilerin teknolojiye erişimini kolaylaştıracağını hem de talebi canlandıracağını belirtti. Böyle bir uygulamanın sadece Türkiye'de üretilen cihazları kapsaması halinde yerli üretimin teşvik edileceğini ve kayıt dışılığın azaltılabileceğini, bunun sonucunda kapasite kullanım oranlarının yükselerek sektörün ekonomiye katkısının artacağını söyledi.

Akıllı telefon ithalatında uygulanan 200 dolar seviyesindeki gözetim uygulamasının günümüz maliyet yapısını yansıtmadığını dile getiren Cihaner, özellikle yapay zeka yatırımlarının elektronik sektöründe önemli maliyet değişimlerine yol açtığını belirtti. Yüksek bant genişlikli belleklere yönelik küresel talebin hızla arttığını ve bazı ürün gruplarında bellek maliyetlerinin geçen yıla göre altı kata kadar yükseldiğini ifade etti. Birçok akıllı telefonda bellek maliyetinin toplam cihaz maliyetinin %50'sine kadar ulaştığını belirten Cihaner, mevcut 200 dolar seviyesindeki gözetim uygulamasının üreticileri genellikle giriş ve giriş-orta segment ürünlere yönlendirdiğini, daha yüksek teknoloji içeren ürünlerin Türkiye'de üretilmesini yeterince teşvik etmediğini savundu. Gözetim uygulamasının en az 300 dolar seviyesine çıkarılmasının, daha gelişmiş teknolojili ürünlerin yerli üretimini teşvik edeceği düşünülüyor.