Sağlıkta Bireysel Farklılıklar: Neden Aynı Tedavi Herkese Uymuyor?

Aynı beslenme düzeniyle bir kişi kilo verirken diğeri neden değişmez? Aynı ilaç bazı kişilerde etkili olurken, diğerlerinde neden beklenen faydayı sağlamaz? Yaşları aynı olmasına rağmen bazı insanlar kendilerini daha genç hissederken, bazıları neden daha yaşlı hisseder? Acıbadem Life Danışmanı İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Burak Can, bu soruların cevabının her insanın biyolojik olarak parmak izi gibi eşsiz olmasında yattığını belirtiyor. Dr. Can, tıp dünyasının uzun süre hastalıkları “ortalama bir insana” göre ele aldığını, ancak modern bilimin artık her bireyin kendine özgü bir sağlık haritasına sahip olduğunu gösterdiğini ifade ediyor.

Biyolojik Çeşitliliğimiz: Dört Temel Farklılık

Dr. Burak Can, çevremizde sıkça karşılaştığımız bu durumların, yani aynı diyeti yapan iki kişiden birinin hızla kilo verirken diğerinin neredeyse hiç değişmemesinin veya aynı ilacı kullanan kişilerden birinin fayda görürken diğerinin görmemesinin temelinde biyolojik çeşitliliğimizin yattığını vurguluyor. “Doğa seri üretim yapmaz” metaforunu kullanan Dr. Can, genetik, metabolizma ve mikrobiyota alanındaki son bilimsel gelişmelerin, her bireyin biyolojik sisteminin farklı çalıştığını kanıtladığını belirtiyor. Bu nedenle modern tıbbın artık sadece hastalığa değil, hastanın bizzat kendisine odaklandığını dile getiriyor. İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Burak Can, sağlığımızı kişiye özel kılan dört temel bilimsel farklılığı şöyle açıklıyor:

• Genetik Yapımız: DNA'mız, ilaçlara verdiğimiz tepkileri belirleyen bir “kullanım kılavuzu” gibidir. Örneğin, kalp hastalıklarında yaygın kullanılan bir kan sulandırıcının, bazı kişilerin karaciğerindeki genetik bir farklılık nedeniyle aktifleşemediğini belirtiyor. Dr. Can, “Komşunuza şifa olan bir hap, sizin genetik şifreniz yüzünden sizi korumasız bırakabilir” diyor.
• Metabolizma Hızımız: Dünyanın önde gelen tıp dergilerinden Cell'de yayımlanan bir araştırmaya göre, aynı miktarda beyaz ekmek tüketildiğinde, bazı bireylerin kan şekerinin tavan yaparken bazılarınınkinin neredeyse hiç yükselmediği gözlemlenmiştir. Hatta bazı kişilerde saf tereyağı kan şekerini etkilemezken, sağlıklı sanılan domatesin şekeri yükselttiği saptanmıştır. Bu durum, her insanın metabolizma hızının kendine özgü olduğunu ortaya koyuyor.
• Mikrobiyotamız (İçimizdeki Gizli Parmak İzi): Bağırsaklarımızda yaşayan trilyonlarca dost bakterinin dizilimi, tıpkı parmak izimiz gibi her bireye özeldir. Bir kişinin bağırsağı bir yiyeceği dostça sindirirken, başka birinin bağırsağı aynı besinden vücut içinde gizli bir iltihaplanma (inflamasyon) reaksiyonu üretebilir. Dr. Burak Can, son dönemlerin popüler zayıflama ilaçlarının herkeste aynı sonucu vermemesinin ardında bu eşsiz iç ekosistemin yattığını belirtiyor.
• Hücresel Yaşlanma Hızımız: Aynı tarihte doğmuş iki kişinin kimlik yaşları aynı olsa da, birinin hücreleri içeride 35 yaş enerjisiyle çalışırken, diğerinin kronik stres, kötü beslenme veya uykusuzluk gibi faktörler nedeniyle 55 yaşına gelmiş olabileceğine dikkat çekiyor. Dr. Can, Dr. Steve Horvath’ın “Epigenetik Saat” araştırmalarına atıfta bulunarak, yaşam tarzımızın genlerimizin işleyişini nasıl etkilediğini kanıtladığını ve tedavi planlamasında kimlikteki yaş yerine hücrelerin gerçek biyolojik yaşına bakılması gerektiğini vurguluyor.

Acıbadem Life Danışmanı İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Burak Can, tıpta yeni dönemin, herkese aynı yaklaşımı uygulamak yerine her bireyin kendine özgü biyolojisini anlamaya odaklandığını ifade ediyor. Genetik analizler, gelişmiş laboratuvar testleri, biyobelirteçler ve yapay zekâ destekli değerlendirmeler gibi yenilikler sayesinde artık kişiye özel sağlık yönetiminin mümkün hale geldiğini belirtiyor. Amaçlarının sadece hastalık geliştikten sonra en doğru tedaviyi belirlemek değil, aynı zamanda kişinin risklerini önceden saptayarak hastalık ortaya çıkmadan önce önlem almak ve sağlıklı geçirilen yaşam süresini (healthspan) uzatmak olduğunu ekliyor. Dr. Can, tüm bu nedenlerle sağlık konusunda başkalarıyla kıyaslama yapmanın doğru olmadığını vurgulayarak, “Sosyal medyada gördüğünüz bir beslenme modeli, komşunuza iyi gelen bir takviye ya da arkadaşınızın kullandığı bir ilaç sizin için en doğru seçenek olmayabilir. Çünkü her insanın biyolojisi kendine özgüdür. Sizden yalnızca bir tane var” sözleriyle bireyselliğin önemine dikkat çekiyor.