Demans Riski: Yaz Aylarında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından açıklanan verilere göre, dünya genelinde 55 milyondan fazla birey bunama olarak da bilinen demans sorunuyla mücadele ediyor. Bu sayının, küresel nüfusun yaşlanmasıyla birlikte hızla artarak 2050 yılına kadar 139 milyona ulaşması öngörülüyor. Demans, sadece unutkanlıkla sınırlı kalmayıp, bireylerin hafıza, dikkat, dil becerileri, karar verme yeteneği ve günlük yaşam aktivitelerini etkileyerek bağımsızlıklarını kaybetmelerine neden olan klinik bir sendromdur. Bu durum, hem hastaların hem de onlara bakan kişilerin yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilmektedir.

Demansın en yaygın nedeni Alzheimer hastalığıdır. İlerleyen yaş, genetik yatkınlık ve aile öyküsü gibi değiştirilemez risk faktörlerinin yanı sıra, yaşam tarzıyla ilişkili değiştirilebilir etkenler de bu hastalığın gelişiminde kritik rol oynamaktadır. Acıbadem International Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, özellikle yaz aylarında yapılan bazı yaşam alışkanlığı hatalarının demans riskini artırabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Dr. Halaçoğlu, “Yaz mevsiminde demans riskini yükselten en önemli iki faktör, vücudun susuz kalması ve kan basıncındaki dalgalanmalardır. Bu nedenle, susuzluk hissi oluşmadan yeterli su tüketimi ve yüksek tansiyon hastalarının düzenli kan basıncı kontrolü büyük önem taşımaktadır” diye belirtiyor. Uzman, değiştirilebilir risk faktörlerine yaşam boyunca odaklanılmasıyla demans vakalarının yaklaşık yüzde 40 oranında önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini vurguluyor.

Yaz Aylarında Demans Riskini Artıran Faktörler

Susuz Kalmak

Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, yaz aylarında sık tekrarlayan veya ciddi boyuttaki dehidrasyonun, özellikle yaşlı bireylerde demans için ciddi bir risk oluşturduğuna dikkat çekiyor. Dr. Halaçoğlu, “Vücudun susuz kalması, idrar yolu enfeksiyonları, elektrolit dengesizlikleri, uyku düzeninin bozulması ve tansiyon düzensizlikleri aracılığıyla bilişsel performansı hızla kötüleştirebilir. Bu durum, doğrudan kalıcı demansa yol açmaktan ziyade, mevcut bilişsel kırılganlığı belirgin hale getirebilir, deliryumu tetikleyebilir ve damar sağlığını olumsuz etkileyerek uzun vadede beyin rezervini azaltabilir. Sonuç olarak, vasküler demans başta olmak üzere Alzheimer tipi demans riskinin artmasına neden olabilir” ifadelerini kullanıyor.

Nasıl Önlem Almalı?

• Güneş ışınlarının en yoğun olduğu 11.00 – 16.00 saatleri arasında mümkünse dışarı çıkmaktan kaçının.
• Susamayı beklemeden düzenli olarak su tüketin.
• Koyu idrar, ateş ve ani dalgınlık gibi durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Yüksek Tansiyon

Yaz sıcakları, yetersiz sıvı alımı ve tansiyon ilaçlarının düzensiz kullanımı kan basıncında dalgalanmalara yol açabilir. Özellikle orta ve ileri yaşlarda kontrol altına alınamayan hipertansiyon, beyinde küçük damar hastalığı, kalp krizi ve beynin iletişim ağında hasar riskini artırır. Bu tür damar hasarları, hem vasküler demans hem de Alzheimer hastalığı için ek bir yük oluşturan önemli faktörler arasında yer almaktadır.

Nasıl Önlem Almalı?

• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçün, hekim kontrollerinizi ihmal etmeyin ve ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde aksatmadan kullanın.
• Tuz tüketimini azaltın, sağlıklı beslenmeye ve ideal kilonuzu korumaya özen gösterin.

Diyabet ve Metabolik Sendrom

Diyabet nedeniyle kan şekeri seviyesinin uzun süre normalin üzerinde seyretmesi, beyni besleyen küçük damarlarda hasara, inflamasyona ve insülin direnci üzerinden bilişsel gerileme riskini artırabilir. Diyabetin hipertansiyon ve obezite ile birlikte görülmesi riski önemli ölçüde yükseltir. Metabolik sendrom; yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri, bel çevresinde yağlanma ve kan yağlarındaki bozuklukların bir arada görüldüğü bir durumdur. Bu sendrom, beyin damarlarında hasar ve kronik inflamasyon yoluyla bilişsel gerileme riskini artırabilir.

Nasıl Önlem Almalı?

• Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol değerlerinizi düzenli olarak takip edin ve hekiminizin önerdiği tedavi planına mutlaka uyun.
• Sağlıklı ve dengeli beslenin, ideal kilonuzu korumaya ve düzenli yürüyüş yapmaya özen gösterin.

Sağlıksız Beslenme

Doymuş yağ açısından zengin gıdalar, aşırı tuz tüketimi, şekerli içecekler ve işlenmiş ürünler; obezite, insülin direnci, hipertansiyon ve ateroskleroz gelişimini kolaylaştırarak beyin ve damar sağlığını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca bu beslenme tarzı, kronik inflamasyonu ve oksidatif stresi artırarak sinir hücrelerinde hasara yol açabilir ve zamanla bilişsel işlevlerde gerilemeye zemin hazırlayabilir. Özellikle yaz aylarında yüksek kalorili beslenme, dondurma ve şekerli içecek tüketimi ile geç saatlerde yemek yemek; kilo, vücut lipid metabolizması ve glisemik indeks üzerinde olumsuz etkiler yaratır.

Nasıl Önlem Almalı?

• Sebze, meyve, baklagiller, tam tahıllar, balık, kuruyemiş ve zeytinyağı gibi sağlıklı yağlar içeren Akdeniz tipi beslenme modelini benimseyin.
• Yemeklerinizde porsiyon kontrolüne dikkat edin.

Hareketsizlik

Çağımızın önemli sorunlarından biri olan hareketsizlik; obezite, diyabet, hipertansiyon ve depresyon aracılığıyla demans riskini artırır. Yaz aylarında sıcak hava, özellikle yaşlı bireylerin dış ortam aktivitelerini kısıtlayabilir ve yürüyüş gibi fiziksel egzersizlerden kaçınmalarına neden olabilir. Bilimsel veriler, uzun süreli hareketsiz bir yaşam tarzının beyin sağlığı için bağımsız bir risk faktörü olabileceğini göstermektedir.

Nasıl Önlem Almalı?

• Hekiminizin önerdiği sürelerde orta şiddette fiziksel aktivite hedefleyin.
• Yürüyüşlerinizi sabah erken saatlerde veya akşam serin saatlerde yapmaya özen gösterin.

Sigara ve Alkol

Sigara, damar iç yüzeyini bozarak beyne giden kan akışını azaltır ve özellikle damar tıkanıklığına bağlı bilişsel gerileme riskini yükseltir. Alkol ise doğrudan beyinde toksik etki yaratarak hafıza ve öğrenme süreçlerini olumsuz etkiler. Bunun yanı sıra, alkol kullanımı uyku bozuklukları ve başta B vitaminleri olmak üzere beslenme yetersizlikleri yoluyla bilişsel işlevlerin bozulmasına katkıda bulunabilir.