Bacak Boyu Farkı Kalça Çıkığı Habercisi Olabilir

Bebeklik döneminde gözden kaçan ve tedavi edilmeyen kalça gelişim rahatsızlıkları, ilerleyen yaşlarda ciddi sağlık sorunlarına zemin hazırlayabilir. Bu sorunlar, basit yürüme bozukluklarından, kalça ekleminde kireçlenmeye ve hatta kalça protezi ameliyatına kadar uzanabilir. Yaşamın ilk aylarında yapılacak detaylı muayene ve ultrasonografi sayesinde, kalça gelişim bozuklukları erken evrede tespit edilebilir ve genellikle cerrahi müdahaleye gerek kalmadan tedavi edilebilir.

Kalça Gelişimi Doğum Sonrasında da Bozulabilir

Memorial Ankara Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü'nden Op. Dr. Rafik Ramazanov, ailelerin kalça gelişim bozuklukları konusunda dikkat etmesi gereken önemli noktaları vurguladı. Kalça gelişim bozukluğu, uyluk kemiğinin üst kısmı (femur başı) ile leğen kemiğindeki yuva (asetabulum) arasındaki normal ilişkinin bozulmasıyla ortaya çıkar. Bu durum sadece tam kalça çıkığını değil, aynı zamanda kalçanın yetersiz gelişimini (displazi) ve yarım çıkıkları da içerir. Kalça eklemi anne karnında normal bir gelişim gösterse bile, doğum öncesi veya sonrası çeşitli etkenler nedeniyle gelişim bozuklukları meydana gelebilir. Özellikle başlangıçta hafif displazi şeklinde seyreden vakalar, tedavi edilmezse zamanla yarım veya tam kalça çıkığına dönüşebilir.

Kız Bebeklerde Görülme Sıklığı Daha Yüksek

Kalça gelişim bozukluğunun görülme oranı, hastalığın şiddetine göre değişiklik gösterir. Tam kalça çıkığı, her bin canlı doğumun yaklaşık dörtte birinde görülürken, ultrasonografi ile saptanabilen kalça gelişim bozukluklarının sıklığı her 100 doğumun yaklaşık 8'ine kadar çıkabilir. Bu rahatsızlık, kız bebeklerde erkek bebeklere kıyasla yaklaşık 6 kat daha fazla görülür. Vakaların yaklaşık %60'ında sol kalça etkilenir ve bu durumun en önemli nedenlerinden biri, bebeğin anne karnındaki pozisyonudur. Yanlış kundaklama uygulamaları da kalça gelişim bozukluğuna yol açabilen risk faktörleri arasındadır.

Bazı bebeklerde kalça gelişim bozukluğu riski belirgin şekilde artmaktadır. Özellikle ilk gebelikte doğan bebeklerde anne karnındaki daha dar alan riski yükseltir. Anne hormonlarının etkisiyle bağ dokularının daha gevşek olması nedeniyle kız bebekler daha fazla risk altındadır. Makat geliş pozisyonunda doğan bebeklerde de hastalığa daha sık rastlanır. Ayrıca, ailede kalça çıkığı öyküsü, oligohidroamniyoz (anne karnında suyun az olması), iri bebek doğumu, metatarsus adduktus gibi ayak deformiteleri ve çarpık ayak gibi durumlar da riski artıran faktörlerdendir.

Belirtiler Yaşa Göre Farklılık Gösterir

Hastalığın belirtileri, yenidoğan, süt çocukluğu ve yürüme çağındaki çocuklarda farklı şekillerde kendini gösterebilir. Yenidoğan döneminde, bez değişimi sırasında kalçaların açılması esnasında eklemden gelen bir 'klik' sesi, bacak boyu farklılığı veya cilt kıvrımlarındaki asimetri dikkat çekebilir. Süt çocukluğu döneminde, kalçaların açılmasında kısıtlılık veya asimetri ön plana çıkarken, bacak boyları arasındaki fark da önemli bir uyarıcı bulgu olarak kabul edilir. Yürüme çağındaki çocuklarda ise aksayarak yürüme, yalpalayarak yürüme, bel çukurunda artış, pelvis eğriliği ve parmak ucunda yürüme gibi belirtiler görülebilir.

İlk 6 Ayda Ultrasonografi Hayati Önem Taşır

Kalça gelişim bozukluğunun tanısı, klinik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konulur. Yaşamın ilk 6 ayında en önemli tanı yöntemi kalça ultrasonografisidir. Ultrasonografi sayesinde kalça çıkığı ve asetabular displazi erken dönemde tespit edilebilirken, femur başının pozisyonu ile eklem kapsülü ve çevre dokular da ayrıntılı olarak incelenebilir. Altıncı aydan sonra kemik yapıları belirginleştiği için düz röntgen grafileri tercih edilir. Gerektiğinde artrografi, bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) gibi ileri görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.

Erken Tedavi Sağlıklı Kalça Gelişimini Destekler

Tedavi yöntemi, çocuğun yaşına ve kalçadaki bozukluğun derecesine göre belirlenir. İlk aşamada, kalçayı uygun pozisyonda tutmayı sağlayan pavlik bandajı, frejka yastığı ve tübingen cihazı gibi ortopedik yöntemler uygulanır. Bu yöntemlerden yeterli sonuç alınamadığında, anestezi altında alçılama veya cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilir. İleri vakalarda, açık redüksiyon ile birlikte femur veya asetabuluma yönelik düzeltici kemik ameliyatları uygulanabilir. Tedavide temel amaç, anatomik olarak normal bir kalça eklemi oluşturmak ve çocuğun yaşam boyu sağlıklı kalça fonksiyonuna sahip olmasını sağlamaktır.

Yaşamın ilk aylarında tanı konulan bebeklerin büyük çoğunluğu, cerrahi müdahaleye gerek kalmadan tedavi edilebilir. Ancak geç tanı alan veya tedavisi geciken hastalarda cerrahi gereksinimi önemli ölçüde artmaktadır. Erken dönemde tedavi edilen bebeklerde, kemik ve eklem yapılarının yüksek iyileşme kapasitesi sayesinde kalça eklemi normal gelişimini sürdürebilir. Tedavi edilmeyen olgularda ise genç yaşlarda kalça kireçlenmesi gelişebilir. Bu durum ağrı, hareket kısıtlılığı, topallama, yürüme mesafesinde azalma ve omurga sorunlarına yol açabilir. İleri evrede ise kalça protezi ameliyatı gerekebilir. Türkiye'de yalnızca gelişimsel kalça bozukluğuna bağlı kireçlenme nedeniyle her yıl yaklaşık 3 bin kalça protezi ameliyatı yapıldığı tahmin edilmektedir. Ailelerin risk faktörleri ve erken belirtiler konusunda bilinçli olması, sağlık çalışanlarının tarama programlarını etkin şekilde uygulaması sayesinde çocukların ilerleyen yaşlarda karşılaşabileceği ciddi ortopedik sorunların önüne geçilebilmektedir.