Cumhuriyet’in İlk Yıllarına Işık Tutan Siyasetname

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), okurlarına önemli bir tarihsel belge sunuyor: Şeyhülislamzade Ahmet Muhtar’ın kaleme aldığı “Bir Cumhuriyet Siyasetnamesi”. Bu eser, 1923 yılında Mustafa Kemal Paşa’ya ve mebuslara hitap ederek dönemin siyasi atmosferine dair değerli tespitler, analizler ve öneriler içeriyor. Kitap, Cumhuriyet’in kuruluş sürecindeki tehlikelere dikkat çekerken, yazarın engin siyasi ve yaşam tecrübelerini saygılı ama iddialı bir üslupla aktarıyor.

Yazarın Kimliği ve Eserin Önemi

Ahmet Muhtar Bey, II. Abdülhamit dönemi şeyhülislamlarından Cemaleddin Efendi’nin oğlu olarak tanınıyor. Şura-yı Devlet üyeliği yapmış, “Ya Garplılaşırız Ya Mahvoluruz” başlıklı manifestonun yazarı ve ediplerin hâmisi kimliğiyle biliniyor. Aynı zamanda şiddetli bir İttihat ve Terakki muhalifi olarak öne çıkan Ahmet Muhtar Bey, kitap meraklısı ve koleksiyoner kimliğiyle de dikkat çekiyor. Eser, bu çok yönlü şahsiyetin Cumhuriyet’in ilk dönemlerine dair vizyonunu ortaya koyarken, dikkat çekici bir siyasetname niteliği taşıyor.

Kitaptan alınan bir alıntı, yazarın Mustafa Kemal Paşa’ya yönelik saygılı ancak yol gösterici tavrını gözler önüne seriyor: “Ve’l-hâsıl Gazi Paşa hazretleri! Allah muîniniz, Resûlullah yardımcınız olsun. Hak azze ve celle sizi yanlış yola sevk etmesin. Doğruluktan ayırmasın. Daima hak ve adalete hürmetten vazgeçirmesin. Halkın hürriyet ve hukukunu tahdid ve tazyike meylettirmesin. Kimsenin masuniyet ve serbestîsine tecavüze yanaştırmasın. Adl ü ihsanından ayırmasın. Zulm ü udvândan uzak tutsun ve böylece size prestijinizden bir zerresini kaybettirmeyerek başladığınız işi hüsn-i ikmâle muvaffak bi’l-hayr buyursun.” Bu ifadeler, dönemin liderine yönelik samimi bir dileği ve nasihati yansıtmaktadır.

1878’de İstanbul Fatih’te doğan Ahmet Muhtar, ilk eğitimini Şemsü’l-Maarif ve Numune-i Terakki mekteplerinde tamamladıktan sonra özel dersler aldı. 1896’da Amedî-i Divan-ı Hümâyûn’da hulefalık göreviyle devlet hizmetine girdi. Şura-yı Devlet’in Mülkiye Dairesi’nde (1900-1908) ve Maarif ve Nafia Dairesi’nde (1908-1909) üye olarak görev aldı. II. Meşrutiyet sonrası cemiyet ve yazı faaliyetleriyle siyasi hayata katıldı ve İttihat ve Terakki’ye muhalefetiyle tanındı. Paris’te sürgündeyken eğitimini ilerletti ve edebiyat çevreleriyle temas kurdu. İlk eseri “Vatan Müdafilerine – Risale”yi Paris’te yayımladı. Çeşitli gazete ve dergilerde yazılar yazmanın yanı sıra Sultan Reşad’a, Mahmud Şevket Paşa’ya ve Mustafa Kemal Paşa’ya “arîza”lar kaleme aldı. 3 Eylül 1943’te İstanbul’da vefat etti. Şaban Bıyıklı’nın yayına hazırladığı ve Ali Adem Yörük ile Mahmud Esad Kalıpçı’nın editörlüğünde okuyucuyla buluşan 384 sayfalık bu eser, VBKY’nin tarih kitaplığına önemli bir katkı sunuyor.